BALI Forum & Emotion

Art, Culture dan Leisures

Logged as Anonymous. Your last visit was on

You are not connected. Please login or register

Post new topic  Reply to topic

View previous topic View next topic Go down  Message [Page 1 of 1]

1 Salah Tunggal lan Silih Tunggil on Mon Jul 27, 2009 4:35 pm

dyayu


VISUDDHA
VISUDDHA
Olih I Madé Sudiana

Ring bebaosan utawi sesuratan sering kakeniang kruna utawi klompok kruna salah tunggal, silih tunggil, sinalih tunggil, lan silih sinunggil. Wénten sané matakén, sané éncén sané manut utawi sapatutné kanggé?

Nawegang, puniki boya ja pamatut. Titiang nénten maosang iwang (salah)-patut, pelih-beneh. Titiang meled urun rembug indik salah tunggal lan silih tunggil sané kabasabaliang saking salah satu (basa Indonésia = BI).

Salah tunggal sering dados raos guyu, kocap polih biji sia. Puniki kaimbayang yéning ring ulangan utawi ujian sané nganggé sistem wilangan sepuluh. Sami patut, polih sepuluh. Iwang siki, polih sia.

Kruna iwang lan salah makakalihné mungguh ring kamus basa Bali. Ring Kamus Bahasa Bali Lumrah sané kasurat olih J. Kérsten, S.V.D. kaunggahang iwang (kruna alus = A), pelih (kruna biasa = B): salah (BI). Wénten kasurat: iwang antuk ’secara salah’. Lengkarannyané: Iwang antuk ipun muputang paindikan punika. Kaunggahang taler kruna turunan iwang: kaiwangan, kapelihan; iwangang, ngiwangang; (ng)iwang-patutang.

Kruna salah ring kamus punika wénten tetiga. Kapertama, salah (B), salit (A): salah (BI). Salah tampi: salah terima; salah aatan: kecewa; salah pati: mati tak wajar (karena dibunuh, tenggelam, dsb.); salah timpal: bersetubuh dengan binatang. Indayang bandingang sareng kruna iwang ring ajeng. Kaping kalih, salah, sesalahan (salah-salahan): denda, hukuman (BI). Kruna turunannyané: salahang, nyalahang (1) (= pelihang, melihang): mempermasalahkan; (2) mendenda, menghukum. Kaping tiga, salah tunggal (B), sinalih tunggal/tunggil (A): salah satu (BI).

Balinese—English Dictionary sané kasusun olih Norbert Shadeg ngungahang kalih kruna salah. Kapertama, salah (intransitive), nyalah (transitive): do wrong, commit a fault, be guilty, sin (salit—kruna alus); fault, guilt, wrongdoing, etc. Kaunggahang taler salah pati, salah masa, malaku salah, manak salah, ngidih salah, salahan, salahang, salah bulu, salah rasa, salah rupa, salah timpal. Kaping kalih, salah (adjective) an emphatic ‘one’. Salah tunggal (kruna lumrah = L), salah tunggil (pronoun) one, a single one, one individual, one or another (salah tunggal can also refer to a number of persons, set over against others).

Saking seseleh ring ajeng, kruna sané kasurat ring pangawit sesuratan puniki (silih tunggil, sinalih tunggil, lan silih sinunggil) mawit saking salah tunggal. Ring basa Bali suara sané mungguh ring silih tunggil kruna ketah kasalin, sakadi marga dados margi, warga dados wargi, miwah sané lianan. Sapunika taler tunggal dados tunggil. Sakéwanten nénten wénten ninggal dados ninggil.

Indik silih tunggil, punika wantah suara /a/ kagentosin dados /i/, salah dados silih. Artos krunannyané pateh. Kruna silih saking salah punika matiosan sareng kruna silih (B), selang (A). Salah tunggal sering kabaos salah tunggil, sakéwanten mangda adung suarannyané, suara /a/ ring kruna salah kaadungang sareng suara /i/ ring tunggil, suara /a/ kadadosang /i/, salah kadadosang silih. Punika nénten dados pikobet. Sané dados pikobet wantah sinalih tunggil lan silih sinunggil.

Yéning rerehang ring seselan sané wénten ring basa Bali, seselan -in- kaanggé makarya lengkara linaksana (pasif). Sakadi kruna tandur polih seselan -in- dados tinandur, maartos utawi pateh ring katandur; kruna surat dados sinurat (kasurat). Waliang malih ring sinalih tunggil. Kruna salah yéning kaseselin -in-, pedas dados sinalah. Yéning adungang malih sareng tunggil pacang dados sinalih. Minab punika nénten ngwetuang pikobet. Tios malih silih sinunggil, kruna tunggil yéning kaseselin -in-, dados tinunggil. Yéning kasaihan sareng /s/ ring silih, /t/ ring tinunggil pacang dados /s/, tinunggil dados sinunggil. Punika taler nénten ngwetuang pikobet. Raris napi pikobetnyané?

Manut titiang, taler pakayunan Bapak Ketut Jirnaya (duk mabligbagan indik basa Bali), seselan -in- ring kruna sinalih tunggil lan silih sinunggil nénten manut. Seselan -in- ring kruna punika nénten perlu riantukan kadagingin wiadin nénten seselan -in- punika, nénten pacang ngwewehin utawi ngirangin atosnyané.

Yadiastun sapunika, ring sastra paletan tembang utawi padalingsa, wanda (suku kata) kabuatang pisan. Salah tunggal utawi silih tunggil kecapnyané wantah petang wanda. Yéning muatang limang wanda, salah tunggal utawi silih tunggil sering taler kasurat sinalih tunggil utawi silih sinunggil. Nénten wénten sané iwang, sakéwanten yéning ngrereh sané cutet lan ringkes anggén kématen salah tunggal utawi silih tunggil.

Dadosné, mangda nénten bes makuah, mangda nénten bes mabunga-bunga, anggén kémanten salah tunggal utawi silih tunggil ri kala mabebaosan (nganggé basa lisan) utawi masesuratan (nganggé basa tulis).

View user profile

View previous topic View next topic Back to top  Message [Page 1 of 1]

Post new topic  Reply to topic

Permissions of this forum:
You cannot reply to topics in this forum